zaterdag 4 september 2010

Personages langs de weg

Ik krijg steeds meer het idee dat ik de locaties en de personages dichtbij huis moet zoeken. Om gewoon op de weg te blijven die van Filadelfia naar de estancia loopt, en verder naar het noorden toe tot aan de nationale park die grenst met Bolivia. Op deze weg zijn al genoeg interessante locaties te bezoeken. Er zijn grote estancia’s, kleine veeboeren, kleine ‘latina-’gemeenschappen, vijf inheemse gemeenschappen van drie verschillende stammen: de Ayoreo, de Angaité en de Guaraní.

Vandaag hebben we de eerste etappe gehad en zijn we naar het noorden gegaan naar Tte. Martinez, waar we Estella ontmoetten. Onderweg hebben we gesproken met de mevrouw van de kleine cantina primer trago (de eerste slok) Doña Victoria en señora Olga van het tankstation.
Morgen gaan we richting het zuiden, op bezoek bij verschillende inheemse gemeenschappen.
Eerst had ik sterk het idee dat mijn onderzoek representatief moest zijn voor heel de Chaco, en dat alles vooral heel ver weg uit elkaar moet zijn. Maar nu we hier een paar dagen zijn denk ik steeds meer: waarom zo moeilijk? Hier op deze weg vind je eigenlijk alles al. Dat is ook wel duidelijk geworden uit gesprekken met Antonio en Juan – wat je hier vindt aan gemeenschappen, dat lijkt heel erg op wat je verder naar het oosten vind, of verder naar het westen. De diversiteit van de Chaco is weer te geven in de diversiteit die op deze weg te vinden is. De problematiek van het isolement – geen elektriciteit en/of geen telefonie – is hier in verschillende mate aan de orde. Zo zijn er indigenastammen die wel bereik hebben voor hun mobiele telefoon, maar geen generator hebben om de telefoons mee op te laden. Andere gemeenschappen hebben wel elektriciteit via een generator, maar geen bereik voor hun mobiele telefoon.
Over een paar jaar zal dit allemaal wel voorbij zijn en dat heeft alles te maken emt de weg. De weg wordt sinds een jaar beheerd door een vereniging bestaande uit estancia-eigenaren. Het is een zandweg dat na regenval nauwelijks begaanbaar is vanwege de kleiachtige modder. Of zware vrachtwagens rijden door modder waardoor er grote kraters in de weg komen. Het departement kwam eens in de zoveel tijd voor wegwerkzaamheden, maar niet naar tevredenheid van de vereniging. Nu hebben ze het heft in eigen handen genomen. Er wordt een tol gevraagd voor het continue onderhoud van de weg. Dit lijkt een eerste stap in de ontsluiting van het gebied. Er zijn voorbeelden van zelfde soorten verenigingen uit andere delen van de Chaco. Na de verbeteringen aan de weg bleven ze bijeen om de elektriciteitslijn door te trekken, om uiteindelijk mobiele antennes naar het gebied te halen. Het lijkt dus enkel een kwestie van tijd voordat bijvoorbeeld Olga haar droom van een telefooncel voor haar tankstation bewaarheid ziet.

Olga´s tankstation

Olga woont tussen Tte. Martinez en de estancia in. Ze woont sinds 10 jaar aan de weg. Ze heeft een kleine estancia samen met haar zus (La Paz) en had een kleine garage voor autoreparaties. Twee jaar geleden besloot ze een tankstation te beginnen aan de weg. Het ziet er splinternieuw uit. Terwijl ze onze tank vult met diesel begint ze enthousiast te praten over de radio en houdt ook niet meer op. Dit is een jonge vrouw die dromen heeft. Ze wil graag een antenna van mobiele provider TIGO in de tuin. Ze wil een telefooncel op het erf. Ze wil internet. Ze wil een schooltje beginnen op het erf als haar vierjarige dochter over een paar jaar naar de eerste klas gaat.
Communicatie is voor haar heel belangrijk, wat evident lijkt als je haar spraakwaterval over je heen krijgt. Moeiteloos valt ze van het ene onderwerp in het andere.
Ze heeft een petitie met al 500 verzamelde handtekeningen, om aan TIGO te geven met de vraag voor een antenne. Op eenzelfde manier zit ze achter de telefoniebedrijf COPACO aan om internet en een openbare telefooncel los te peuteren voor een vriendelijke prijs.
Het is moeilijk voor haar om personeel te houden. Ze zou zo graag een meisje in dienst nemen, maar die willen niet blijven omdat het zo afgelegen is.

Ondertussen wacht Olga langs de weg, op de weinige motors en auto’s die langs komen. Op sommige dagen heeft ze geen enkele klant. Op de vraag van Antonio hoe de zaken gaan, antwoordt ze goed - gezien de plek. Het komt er zo uitrollen als een vanzelfsprekendheid.
Een keer per week, op dinsdag, komt een bus over de weg gehobbeld (een kleine minivan). Haar tankstation is dan een verzamelpunt van reizigers.
Ze heeft een HF-radio waarmee ze berichten van de buren en mensen uit de wijde omgeving doorgeeft aan radio Pa’i puku.
Als het een verzamelpunt is, is het een interessant gegeven – zo’n lege, verlaten plek met een dromer die wil communiceren met alles en iedereen.

Dispeseria Tte. Martinez

Ongeveer vijftig kilometer ten noorden van de estancia ligt Tiniente Martinez, een kleine gemeenschap waar 12 families wonen. Langs de rechte wegen staan bescheiden bakstenen huisjes, waar de mensen onder de schaduw van de veranda hun ochtend-maté drinken. Op het erf scharrelen de kippen rond; een hond ligt te slapen onder een verroeste pick-up die op blokken staat.
Op de hoek van een kruispunt hangt een uithangbord van het biermerk Brahma. Hier is de dispensaria van Estella en Juan Carlos. Door een luikje verkopen ze kruidenierswaren en drank. Binnen staan stapels meel, flesjes frisdrank, sloffen sigaretten. Elke hoek wordt gebruikt als opslagplaats. In de hoek drinkt een klein varkentje een schotel melk, een grijze kat ligt op een de stapels meelzakken te slapen.
Voor het huis is een kleine overdekking. Drie bankjes staan achterelkaar en kijken allen richting de platstreken televisie die hoog op de muur is gemonteerd. Elke avond verzamelen zich hier de vrouwen om de novelas (soap opera’s) te kijken.

In de slaapkamer ligt een ronde kip op het onderste stapelbed te koeren. Hier slaapt anders Estella’s oudste dochter. Zij woont nu in Asunción bij Estella’s moeder, om naar de middelbare school te gaan. Op het bovenste bed slaapt de jongste, vijf jaar oud. Van haar zijn ongetwijfeld de roze posters van Minnie Mouse die aan de muur hangen.
In de hoek van de kamer staat de laptop op een laag tafeltje. Als enigen in het dorp hebben Estella en Juan Carlos internet. Sinds drie maanden hebben zij een schotelantenne op het erf staan. Mensen kwamen altijd al naar Estella om hun berichtjes aan Radio Pa’i puku door te geven. Zij gaf ze dan door via de HF-radio (kortegolf). Het is een dienst die 3000 guarani kost (0,50 cent). De groeten doen of een liedje voor iemand aanvragen kost 5000, algemene berichten (bijvoorbeeld een uitnodiging voor een voetbaltoernooitje) kosten 20,000. Nu komen de mensen nog altijd aan het luikje om de berichtjes door te geven. Het enig verschil is dat Estella ze per internet stuurt aan Esperanza van de radio. Ze vraagt nu 2000 guarani meer als bijdrage aan de internetkosten.
Achter het huis scharrelt de gevogelte rond op het volleybalveldje. Daar verzamelen mensen uit de buurt in het weekend om een partijtje te spelen. De dispensaria vormt een spil in de gemeenschap lijkt het. Zowel in het dorpje als in de wijde omgeving. ’s Ochtends vroeg kruipt Estella in de hoek tussen twee koelkasten in, om een rondje kortegolf radio te doen. Ze zoekt contact met verschillende estancia’s in de buurt om te vragen of er nieuws is. Heeft het geregend? Over. Hoe is de staat van de weg? Over. Ze groet de mensen en noteert de millimeters regenval. Over en uit. Straks zal ze het nieuws versturen per e-mail naar Radio Pa’i puku.