De weg

Om Asunción uit te rijden volgen we het begin van de Ruta Trans Chaco, een zesbaansweg met links en rechts uithangborden die met elkaar concurreren om de aandacht. Een kleine supermarkt, een begrafenisonderneming (Jardin Celestial ofwel Hemels tuin), een Gomeria (waar ze autobanden plakken), een ferreteria (ijzerhandel), een verkooppunt voor celulares (mobiele telefoons).
Wanneer we met een lange brug de Paraguay Rivier oversteken zijn we reeds in de Chaco en laten we de drukte van de stad achter ons. De weg is nu tweebaans geworden en zal voor de rest van de route nauwelijks een bocht hebben. De weg snijdt een kaarsrechte lijn door het vlakke landschap. Links een veld met her en der een palmboom. Rechts een veld met her en der een palmboom. Af en toe is er een kleine watering waar wat koeien staan te drinken. Soms is er brand in de bermen. Kleine struiken lichten op met vlammen, voor de rest omgeven door rook. Ook wij rijden op momenten door dikke rookwolken. De kilometerpaaltjes links van de weg markeren lui de groeiende afstand tot de hoofdstad. A 21, A 22, A 23. Bij de ingang van een estancia, een gemeenschap of een tankstation wordt de kilometer benadrukt door een extra bord ‘Surtidor km 140’. In de berm staan wat magere koeien te grazen, soms een paard. De weg oogt als lange afstand en kan denk ik beeldend heel goed werken om het isolement van de regio te verbeelden.
Het verkeer bestaat uit de bus uit Asunción, vrachtwagens volgeladen met koeien, kleinere pick-ups volgeladen met gereedschap of voedsel en de snelle 4x4’s die iedereen inhalen. Dichtbij dorpjes zijn er ook nog paard en wagens of motorrijders – drie jongens op de een, een non op de ander, twee meisjes met een schooluniform. Allen zonder helm. Op de weg en langs de weg vind je op deze manier visual evidence van de mensen die in de Chaco wonen en werken – kleine slaperige dorpjes, transport van vee, de rijkere boeren die en estancia hebben.
Langs de weg loopt de elektriciteitslijn en opvallend vaak zien we een zendmast voor mobiele telefonie. Thomas zegt: je bent eigenlijk vijf jaar te laat met je film, en dat is ergens ook wel zo. In razend tempo verrijzen de torens en breiden de cirkels van bereik zich uit. Het is anders dan ik het me herinner. Het klopt ook. Bij navraag blijken steeds meer mensen mobiele telefoons te hebben. In een land waar zes miljoen mensen wonen, zijn er 8 miljoen mobiele telefoons in gebruik. Ook al heeft je woonplaats geen signaal, dan nog heb je een mobieltje, lijkt het. Sommige dorpen vallen wel binnen zo’n bereikcirkel, maar dan hebben ze een ander probleem: geen elektriciteit.
Dit soort gemeenschappen hebben van bijvoorbeeld een NGO zonnepanelen gekregen. Er hangt dan een rijtje mobieltjes onder een zonnepaneel te laden. Als ze geen zonnepaneel hebben, dan is er een ingenieus systeem waarmee een houten ombouw hebben gemaakt voor grote batterijen (van het type voor een zaklantaarn). Er loopt een lijntje waaraan de stekker van de mobiel bevestigd kan worden. Maar de energie van de telefoonaccu is kostbaar, dus meestal staat de telefoon uit. Wil je in contact komen, dan laat je een bericht voorlezen door Radio Pa’i puku. “Maria Gomez vraagt aan Enrique Villalba of hij zijn mobiel aan wil zetten, vandaag rond drie uur.”
De rol van de Radio is veranderd in de dertien jaar dat het uitzendt in de Chaco, daar het leven in de Chaco ook zienderogen verandert. Maar tijdens de interviews bij het radiostation en daarbuiten meent iedereen dat de aviso’s personales nog altijd hun functie hebben.
Ik ben geneigd om de nieuwe technologie ook een plaats te geven in de film; in de trant van: “Kijk, het verandert.. zo was het vroeger overal, maar binnenkort niet meer.” Het is ook heel verleidelijk. Het radiostation lijkt in the middle of nowhere, maar ondertussen zijn zij ook ‘connected’. Terwijl Esperanza de aviso’s voorleest, zit de technicus in het geluidshok gewoon zijn facebook-account bij te werken. Maar nog altijd geldt dat internet maar door zo’n 18 % van de bevolking wordt gebruikt en dat er dagelijks in de Chaco tegen de honderd aviso’s worden ingestuurd om voorgelezen te worden. Als ik me al te erg laat meeslepen door de microinformatie (allemaal razend interessant!) van bijvoorbeeld het hoe en waarom van het radiostation, de veranderende tijden, het sociale probleem van veel indianengemeenschappen in de Chaco – noem het maar op – dan haalt Thomas me er weer bij: “Waar ging het je ook al weer om? De berichtjes toch? En het contact tussen mensen?”
“O ja, o ja, daar ging het me inderdaad om.”
Maar ondertussen tolt mijn hoofd nog steeds. Het is heel moeilijk om niet meegesleept te worden in de realiteit die je tegenkomt, omdat je er tegelijkertijd ook naar op zoek bent. En we krijgen veel gouden suggesties. Je zou daar eens moeten kijken... daar heeft een Koreaan 600.000 vierkante hectaar gekocht, waaronder een dorp. Een heel dorp, met al het land eromheen, verkocht aan een Koreaan! Je zou met haar eens moeten praten... een 73-jarige Duitse vrouw, gepensioneerde homeopathisch genezer, die op haar 65e naar Paraguay kwam om een Estancia te beginnen. Geweldig toch? Nou en zo nog vele anderen. Om weer een beetje rustig te worden bedenk ik dan dat ik ook een volgende film in Paraguay zou kunnen maken. Het hoeft niet allemaal in een keer. En het lukt af en toe wel, af en toe niet, dat rustig worden...